Θωμάς Γιούσης

Θωμάς Γιούσης

(Χλωμός Πωγωνίου 1885 – Πριγκηπόννησος 1984)

Την δεκαετία του 60 ένας από τους πολλούς Χλωμιώτες της Πόλης που γνώρισα ήταν και ο μπάρμπα Θωμάς Γιούσης, ο οποίος ζούσε στην Πρίγκηπο σε ένα ξύλινο αρχοντόσπιτο, στο ισόγειό του οποίου ήταν το μεγάλο μπακάλικό του με είσοδο από τον κεντρικό δρόμο του νησιού, από πάνω και δίπλα του ήταν οι χώροι κατοικίας, καθώς τα χρόνια εκείνα συνήθιζαν οι καταστηματάρχες να διατηρούν το σπιτικό τους πάνω από το μαγαζί τους.

Ο μπάρμπα Θωμάς σήμερα δεν ζει, αλλά το εντυπωσιακό αιωνόβιο ξύλινο οίκημά του συνεχίζει να είναι υπαρκτό, η μια κόρη του η Γιώτα, που υπήρξε και δασκάλα στο Δημοτικό Σχολείο της Πριγκήπου συνεχίζει να ζει στην Πόλη, η άλλη κόρη του Ελένη ζει στην Αθήνα και ο γιός του Σπύρος είχε φύγει στην Αμερική.

Μαζί με την σύζυγό του, κυρία Όλγα, το γένος Μπιζούκα ή Βιζούκα (Μπιζουκίδη) ο μπάρμπα Θωμάς δύο φορές κάθε χρόνο, την Κυριακή του Θωμά και την αμέσως μετά την εορτή της Αγίας Παρασκευής Κυριακή, έπαιρναν πρωί – πρωί το πρώτο βαπόρι από την Πρίγκηπο για την γέφυρα του Γαλατά, όπου γινόταν επιβίβασή τους σε βαπόρι της γραμμής του Βοσπόρου και αφού μεσολαβούσε ακταρμάς (μετεπιβίβαση) σε κάποια ενδιάμεση σκάλα, έφθαναν στο Βέϊκοζ έγκαιρα, ώστε να προφτάσουν την Θεία Λειτουργία στην εκεί Αγία Παρασκευή των Χλωμιωτών, όπου γινόταν σύναξη δεκάδων συμπατριωτών τους από το Χλωμό, αλλά και από καταγόμενους από τα γύρω χωριά της επαρχίας Πωγωνίου.

Την μεν Κυριακή του Θωμά, ημέρα της εορτής του, οι Χλωμιώτες πανηγύριζαν το θαύμα της Ποτηριώτισσας Αγίας Παρασκευής του Χλωμού, την δε αμέσως μετά, την εορτή της Αγίας Παρασκευής Κυριακή του Ιουλίου, οι Χλωμιώτες τιμούσαν την προστάτιδα του χωρίου τους Αγία και τρισάγιζαν τους ιδρυτές του ναού της στο Βέϊκοζ, όπου τα χρόνια της Οθωμανικής περιόδου είχαν μεταναστεύσει και διατηρούσαν ασβεστοκαμίνους. Καθώς οι ασβεστάδες προμήθευαν τον ασβέστη τους στα τότε παλάτια των Οθωμανών για να ασπρίζονται, είχαν κατορθώσει να πάρουν φερμάνι από τον Σουλτάνο για να κτίσουν την δική τους εκκλησία και το δικό τους σχολείο στο Βέϊκοζ, προκειμένου να φέρουν τις φαμίλιες τους από το χωριό και έτσι δημιουργήθηκε η ρωμαίικη ενορία του Βέϊκοζ, όπως και η παραπλήσια ρωμαίικη ενορία του Αρβανιτοχωρίου (οι λεγάμενοι αποκαλούν Αρβανίτες τους Ηπειρώτες).

Τις δύο αυτές Κυριακές στο Βέϊκοζ μετά τον εκκλησιασμό και στην αυλή του ναού στρωνόταν τραπέζι πανηγυριού με ηπειρώτικες πίττες (μπουρέκια) και μεζέδες, τότε για πρώτη μου φορά άκουσα να τραγουδούν εκείνα τα παράξενα, για εμένα το μικρό παιδί, πολυφωνικά ηπειρώτικα τραγούδια τους.

Στην Πόλη είχα γνωρίσει πάμπολλους Χλωμιώτες, όμως τα επόμενα χρόνια άλλοι εξ αυτών έφυγαν για την Αμερική, άλλοι για την Ελλάδα και άλλοι απεβίωσαν. Η μείωση αυτή του αριθμού των Χλωμιωτών της Πόλης, είχε σαν αποτέλεσμα να μην είναι πια παρών κανείς τους στα πανηγύρια της Αγίας Παρασκευής του Βέϊκοζ, χάθηκε εκείνη η παράδοση που για χρόνια τηρούνταν, ενώ η ταφόπλακα του μνήματος των Χλωμιωτών ιδρυτών συνεχίζει μεν να υπάρχει στον διπλανό από την Εκκλησία διάδρομο, όμως οι σημερινοί ελάχιστοι προσκυνητές δεν γνωρίζουν ποιοι έχουν ταφεί εκεί και ούτε αισθάνονται την υποχρέωση να τους τρισαγίσουν.

Εκτός από τις δύο αυτές Κυριακές του Βέϊκοζ, τον μπάρμπα Θωμά συναντούσα άλλη μια Κυριακή κάθε χρόνο μετά την εορτή του Αγίου Γεωργίου, όταν οικογενειακά πηγαίναμε στην Πρίγκηπο. Πρωί – πρωί φεύγαμε με το βαπόρι της γραμμής από την Χαλκηδόνα και με το που φθάναμε στην Πρίγκηπο, αμέσως γινόταν επιβίβασή μας σε παϊτόνι (άμαξα) για να πάμε γλήγορα – γλήγορα στους πρόποδες του λόφου, στην κορυφή του οποίου ήταν το Μοναστήρι του Αη Γιώργη του Κουδουνά, στην συνέχεια η ανάβασή μας γινόταν με τα πόδια, τότε οι γονείς μου δεν με έκαναν το χατίρι να με καθίσουν στα γαϊδουράκια …

Μετά την Θεία Λειτουργία στον Αη Γιώργη τον Κουδουνά και το προσκύνημα στο παρακείμενο Αγίασμα, σειρά είχε το γεύμα στο διπλανό καζινάκι με τα γιγάντια εκείνα βράχια και την υπέροχη θέα της Προποντίδας…

Το απόγευμα ακολουθούσε η κατάβαση, έχοντας μετωπική θέα το στον απέναντι λόφο ευρισκόμενο στοιχειωμένο κτίριο, που τρόμαζα καθώς έβλεπα από απόσταση το κτίριο αυτό, στην συνέχεια μέσω της Μονής του Αγίου Νικολάου βαδίζαμε προς τον παραλιακό δρόμο με τα όμορφα θερινά αρχοντόσπιτα, έχοντας προορισμό τον κεντρικό δρόμο της αγοράς, όπου θα κάναμε την καθιερωμένη επίσκεψή μας στον μπάρμπα Θωμά …

Το αρχοντικό του Θωμά Γιούση
Το αρχοντικό του Θωμά Γιούση

Όταν πλησιάζαμε το καλλιτεχνικά αξιόλογο ξύλινο μαγαζόσπιτο του μπάρμπα Θωμά, το κοίταζα με θαυμασμό… Συνήθως καθόμασταν στην σάλα εισόδου και στον μικρό κήπο του … Ο πατέρας και η γιαγιά μου πανευτυχείς που συναντούσαν τον πατριώτη τους κυρ Θωμά και την σύζυγό του κυρία Όλγα, εγώ αμήχανα παρατηρούσα τις δύο νεαρές και χαριτωμένες θυγατέρες (Ελένη και Γιώτα) τους, που φορούσαν μοντέρνα παντελόνια (έτος 1960) και έβγαιναν με τις μπισικλέτες (ποδήλατα) τους για την Κυριακάτικη βόλτα, γέλαγα με την γιαγιά μου Πανάγιω, που τις λόγιαζε (τηρούσε) λοξά – λοξά και είμαι βέβαιος ότι από μέσα της θα έλεγε : «μωρ Θωμά, πως επιτρέπεις τις τσούπρες σου να γυροφέρνουν έτσι;»… Βλέπετε η κοινωνία της κοσμοπολίτικης Πριγκήπου είχε εκσυγχρονισθεί και εξελιχθεί πολύ νωρίτερα από την ασιατική Χαλκηδόνα μας και ο μπάρμπα Θωμάς δεν αντιδρούσε, όπως η μανδηλοφορούσα και μαυροφορούσα γιαγιά μου Πανάγιω, που συνέχιζε να αναπολεί το Χλωμό της!!!

Όσοι Πριγκηπιανοί και παραθεριστές Κ. Πολίτες γνώρισαν τον μπάρμπα Θωμά, καθώς ψώνιζαν στο μεγάλο μπακάλικό του, έχουν τις δικές τους αναμνήσεις για εκείνον και την οικογένειά του, για εμένα που δύο ή τρεις φορές μπήκα στο μπακάλικό του για να ψωνίσω, οι περισσότερες αναμνήσεις μου προέρχονται από τις συναντήσεις που είχαμε μαζί του στο Βέϊκοζ και τον θεωρώ ως μία συμβολική φυσιογνωμία επιτυχημένου Χλωμιώτη στα ξένα, που αξιώθηκε να έχει μια υπέροχη οικογένεια και συνέχιζε να τηρεί πιστά τα ήθη και έθιμα του χωριού του, έστω και εάν ζούσε χιλιάδες μίλια μακριά από το Χλωμό του …

Πίνακας Θ Γιούση

Στο σπίτι μας στην Χαλκηδόνα είχαμε έναν πίνακα ζωγραφικής που εικόνιζε το Χλωμό, έφερε χρονολογία 1890 και υπογραφή ενός Χλωμιώτη αγιογράφου-ζωγράφου, του Θεοδόση Γιούση. Σαν μικρό παιδί για χρόνια ολόκληρα άκουγα ιστορίες από την γιαγιά μου Πανάγιω για το Χλωμό και βλέποντας το κάδρο αυτό, προσπαθούσα να μπω στις εικονιζόμενες γειτονιές του χωριού, να δω το σπίτι που γεννήθηκε ο πατέρας μου και την Αγία Παρασκευή του, να ζήσω και να γνωρίσω καλύτερα τα όσα άκουγα … Φεύγοντας από την Πόλη και ερχόμενος στην Αθήνα, πήρα μαζί μου τον πίνακα του Χλωμού, που τον φυλάγω ως κόρη οφθαλμού στο σπίτι μου …

Βλέποντας ζωγραφιστό το Χλωμό και διαβάζοντας την υπογραφή του ζωγράφου, μου γεννήθηκε η απορία: Ποιος άραγε να γνωρίζει, τι είδους συγγένεια να είχε ο μπάρμπα Θωμάς Γιούσης με τον ζωγράφο του πίνακα αυτού Θεοδόση Γιούση;

Είθε ο Θεός να με αξιώσει να πάω στο Χλωμό, να βρω το σπίτι που γεννήθηκε ο πατέρας μου, να προσκυνήσω την Αγία Παρασκευή, να μνημονεύσω μαζί με τους προγόνους μου και όλους εκείνους τους Χλωμιώτες που γνώρισα στην Πόλη και έγιναν αιτία να πλουτίσω τις γνώσεις μου και να περηφανευτώ για τον τόπο καταγωγής του πατέρα μου και γιατί όχι και τον δικό μου, που ακόμα δεν γνώρισα …

Στο εξώφυλλο: Ο πάντοτε παρών στα πανηγύρια των Χλωμιωτών στο Βέϊκοζ μακαρίτης Θωμάς Γιούσης μετά της οικογενείας του έμπροσθεν του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου Πριγκήπου μετά των λοιπών μελών της οικογενείας του.

Κείμενο και φωτογραφίες: Χρήστου ΠΛΕΓΚΑ

Γιώργος Μύτιλης