Έθιμα Πρωτοχρονιάς

Έθιμα Πρωτοχρονιάς

ΗΘΗ, ΕΘΙΜΑ, ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Βασίλης Γ. ΛΑΧΑΝΑΣ

Σε τούτο το κείμενο, επιθυμώ να αναφερθώ στις πιο γλυκές αναμνήσεις των παιδικών μου χρόνων από τα έθιμα του γιορτασμού παραμονής Πρωτοχρονιάς και από την πρώτη μέρα του χρόνου, που τα ζω κάθε χρόνο έντονα μαζί με την οικογένειά μου, διατηρώντας όσο μπορώ τη γνησιότητα της αιώνιας παράδοσης μας (όταν βρίσκομαι βέβαια στο χωριό).

-Την παραμονή, οι γυναίκες της οικογένειας ανασκουμπωμένες απ’ το πρωί, προετοιμάζανε τα φαγητά, τους μεζέδες, τα γλυκά… όλα γνήσια, παράγωγα τους. Καθάριζαν, στόλιζαν… ξεχνούσαν κάπως τη φτώχεια.

Όλοι ήταν στις χαρές, στα χάι τους, αυτές τις μέρες, βοηθούσαν και τους άπορους στο χωριό.

Τα παιδιά παρέες-παρέες στις γειτονιές παίζανε στις συνηθισμένες αλάνες τα παιδικά παραδοσιακά παιχνίδια τους, τραγουδούσαν, γιορτινή η χαρά τους.

– Θυμάμαι την εικόνα στα σπίτια μας το βράδυ της παραμονής: Το τζάκι ήταν καλό στολισμένο, με το ωραίο εργόχειρο με την πλατιά δαντέλα, κεντημένο από τα χέρια της νύφης της οικογένειας.

Επάνω η λάμπα πετρελαίου, στο πλάι φανάρια για περισσότερο φωτισμό, στο τζάκι μεγάλη η φωτιά από σκληρό ξύλο όπως από πουρνάρι, δρυ, αγριοαμυγδαλιά, γκοριτσιά που έστρωνε πολύ θράκα (μπρούσια).

Σε μια γωνία του δωματίου το εικόνισμα, με αναμμένη μερόνυχτα την καντήλα.

Στις δύο κορφές του τζακιού και στις καμάρες δίπλα στο τζάκι, τυλιγμένα μικρά δωράκια και τα κλαδιά της ελιάς…

Και το μεγαλείο;! Στο κέντρο ο μεγάλος σοφράς. Γύρο του, η πολυμελή οικογένεια καθισμένοι στα σκαμνιά, σε μαξιλάρια ή στις δερμάτινες ποζιάκες.

Το δάπεδο στρωμένο με το γιορτινό μάλλινο χαλί, φτιαγμένο στον αργαλειό.

Πριν το φαγοπότι κάναμε την προσευχή. Ο οικογενειάρχης έλεγε: Χρόνια πολλά! Και του χρόνου όλοι αντάμα με υγεία και χαρά!

Όλοι μας κάναμε το σταυρό.

Δεν το φαντάζεστε τι νοσταλγικό ενθουσιασμό νιώθω όταν θυμούμαι αυτές τις στιγμές! Και στη συνέχεια, ο σπιτονοικοκύρης ή ο Βασίλης, σε οικογένειες που είχαν Βασίλη, έπαιρνε τα κλαδιά της ελιάς και με σειρά ηλικίας έριχνε για τον καθένα στη θερμή μαύρη (αργίλου) πλάκα της γωνιάς ή πάνω στην θράκα φύλλα ελιάς.

Όταν το φύλλο πηδούσε και πρατσάλιζε, σήμαινε ότι το νέο έτος για το άτομο αυτό θα ήταν καλό, τυχερό!

Στο τέλος έριχναν όλο το κλαδί και όλοι μαζί λέγανε την ευχή που έκφραζε τις επιθυμίες όλων για τη νέα χρονιά, να τους φέρει υγεία και τα αγαθά που επιθυμούν.

Την ευχή αυτή την επαναλαμβάνω κάθε παραμονή, (και ας δεν έχουμε αρνιά, κατσίκια,…φλουριά):

«Μπρούσια αρνιά, μπρούσια κατσίκια
Μπρούσια του κάμπου τ’ αγαθά
Μπρούσια και πολλά παιδιά…
Μπρούσια και πολλά φλουριά
Σε όλους μας υγεία και καλή καρδιά
Να μας φέρει, η καινούργια η χρονιά!!!»

Μετά παίρναμε τους κλήρους για τα απλά φτωχικά δωράκια:

Δεν ήταν δώρα όπως στις μέρες μας, όμως η παράδοση τα ήθελε να γίνουν, για τη χαρά τους τον ενθουσιασμό τους, τον τυχερό της χρονιάς, πιο πολύ η χαρά των παιδιών.

Τα κουλουράκια περιείχαν γλυκά, κέρματα, ξηρά φρούτα, μαντηλάκι, μολύβια, τετράδια… το τυχερό δώρο ήταν αυτό που είχε την πατάτα, το κρεμμύδι, το σκόρδο και τα κάρβουνα…

Ακούσατε καλά εσείς οι νέοι, που δεν τα ζήσατε, ποια ήταν τα δώρα μας;!

Η χαρά μας, η αγάπη, η αδελφοσύνη, η αλληλεγγύη μεταξύ μας όμως ήταν άλλο πράγμα !

Ακολουθούσε το φαγοπότι και τ’ αστεία, στην αγκαλιά όλων η χαρά, στο πρόσωπο το χαμόγελο, στιγμές με χαρούμενη ατμόσφαιρα σε όλη την οικογένεια.

Η σπιτονοικοκυρά και κάποιο από τα κορίτσια σέρβιραν τους μεζέδες με το χοιρινό κρέας (κεμπάπ αχνιστό), τις χοιρινές τσιγαρίδες τηγανιτές με αυγά, τα βρασμένα αυγά με λάδι και ρίγανη, την σαλάτα με μαρούλι και λάχανο, το τζατζίκι ή τη μυζήθρα, το τυρί, τα τουρσιά, το κυδώνι, τα ξηρά σύκα, τα καρύδια, κ.λ.π.

Όλα τα έβαζαν στο γιορτινό τραπέζι μέχρι και σταφύλια (ραζακιά, μπέκαρι, λαζάκι που αντέχουν στον καιρό) που τα κρατούσαν κρεμασμένα στις γρέντες του σπιτιού περασμένα σε χάρτινες σακούλες (αυτά ήταν τα ψυγεία).

Τα ποτά, βεβαίως πρώτο το τσίπουρο και το κόκκινο κρασί, παραγωγή μας. Ακολουθούσαν φαγητά με βασικό την αφράτη και νόστιμη κρεατόπιττα με χοιρινό ή σφαχτίσιο κρέας, με μπόλικο κρεμμύδι στη γέμιση.

Ακολουθούσε η ωραία στιγμή με τη βασιλόπιτα με το τυχερό φλουρί για τον τυχερό της χρονιάς.

Η βασιλόπιτα γινόταν με κοφτό (πλιγούρι) από σιτάρι κομμένο στα χειρόμβουλα.

Όλα τα μέλη τις οικογένειας τρώγανε τη βασιλόπιτα στο ίδιο ταψί.

Ο νοικοκύρης του σπιτιού με το μαχαίρι χώριζε σε τεμάχια: Το πρώτο του Χριστού, ακολουθούσε της Παναγίας, μετά του σπιτιού και με τη σειρά σε όλα τα μέλη της οικογένειας.

Αυτός που θα εύρισκε το φλουρί ήταν ο τυχερός της νέας χρονιάς. Ξέσπαγαν ξανά σε ευχές για τον καινούργιο χρόνο και τον τυχερό της χρονιάς.

Το τυχερό φλουρί το έβαζαν στο εικόνισμα του σπιτιού για όλο το χρόνο.

Ακολουθούσε ο σπιτικός τραγανός μπακλαβάς με σαράντα στρώσεις πέτουρα (φύλλα κρούστας).

Ποιος να τα έτρωγε όλα αυτά; Τσιμπούσαμε, λίγο απ’ όλα.

Σε πολλές οικογένειες στο τέλος παίζανε και χαρτιά ( συνήθως έπαιζαν την τριάντα μία) για να αναδείξουν και με αυτόν τον τρόπο τον τυχερό της χρονιάς.

Ξημέρωμα Πρωτοχρονιάς, όλοι ήταν στο πόδι…

Όλοι μια αγκαλιά: μικροί και μεγάλοι, χαρούμενοι και χαμογελαστοί. Κι αντάλλαζαν ευχές για τον καινούργιο χρόνο, τα βλέμματα τους έκφραζαν αγάπη, καλοσύνη.

Πρώτα έβγαιναν στην αυλή, έβλεπαν τα πρόβατα και τα αρνιά (τα θεωρούσαν ευλογημένα), σε συνέχεια περιμέναμε αυτόν που θα έκανε ποδαρικό στο σπιτικό . Συνήθως ερχόταν μικρά παιδιά από συγγενική οικογένεια ή από τη γειτονιά, σε αυτά πρόσφεραν διαφορά δώρα.

Μετά, κατά προτίμηση, έβλεπαν συγκεκριμένο πρόσωπο που το θεωρούσαν τον άνθρωπο που τους έφερνε καλοσύνη.

Η γιορτινή μέρα κυλούσε με ευχές, φαγοπότι γινόταν επισκέψεις, κυρίως στους εορτάζοντες Βασίλη και Βασιλική. Κυριαρχούσε ατμόσφαιρα αγάπης, χαράς ενότητας και φρονιμάδας…

Ωραίος ήταν και ο τρόπος πως δίνονταν μαζικά οι ευχές στους εορτάζοντες.

Μπουλούκι άνδρες και νέοι με τον παπά μπροστάρη, με τα βιολιά στην κορυφή (κλαρίνο τότε στο χωριό μου έπαιζε ο Γιώργος Κώτσιας με την παρέα του), περνούσαν σ’ όλες τις οικογένειες που είχαν Βασίλη, να πούνε τις ευχές.

Όλο το χωριό, οι γειτονιές βούιζαν από τις ηπειρώτικες μελωδίες, από τα πολυφωνικά τραγούδια…και το μπουλούκι, με χορό πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι.

Αυτές είναι ορισμένες από τις καλύτερες στιγμές που νοσταλγώ!

Ας ελπίζουμε να αναβιώσουμε, να ξαναδούμε, να ξαναζήσουμε ωραίες στιγμές, με τέτοιον αγνό κόσμο, με αγάπη, ενότητα, καλοσύνη σε όλα τα χωριά του ΛΑΤΡΕΜΕΝΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ!

Μακάρι! Ας γίνει πραγματικότητα αυτό που γράφει ο νομπελίστας μας Ελύτης:

«…Μια μέρα το παρελθόν θα μας αιφνιδιάσει με τη δύναμη της επικαιρότητας του.
Δεν θα έχει αλλάξει εκείνο, αλλά το μυαλό μας…»

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ! Ο ΚΑΙΝΟΥΡΙΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΝΑ ΦΕΡΕΙ: ΥΓΕΙΑ, ΥΓΕΙΑ, ΑΓΑΠΗ, ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΚΑΛΗ ΤΥΧΗ ΣΕ ΟΛΩΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!

Βασίλης Γ. Λαχανάς, 30 Δεκεμβρίου 2021

Γιώργος Μύτιλης