Όταν η σιωπή κάνει λάθος

Όταν η σιωπή κάνει λάθος

ΑΠΟΨΕΙΣ

Γράφει

η Τασούλα Καραϊσκάκη

«Η σιωπή δεν κάνει ποτέ λάθος»· είναι ένα από τα μότο της «Κιβωτού», κεντημένο και κορνιζαρισμένο στη δομή του Βόλου. Μοιάζει να σημαίνει ότι, αν αμφιβάλλεις, αν δεν γνωρίζεις καλά όσα προτίθεσαι να πεις, καλύτερα να σιωπήσεις. Μη προτρέχοντας, αποφεύγεις το σφάλμα. «Πολλές φορές λυπήθηκα γι’ αυτά που είπα, αλλά ελάχιστες φορές μετάνιωσα που παρέμεινα σιωπηλός», έλεγε ο Δομινικανός μοναχός και φιλόσοφος Θωμάς Ακινάτης.

Ομως, μετά τις καταγγελίες που γκρέμισαν τη βιομηχανία αλληλεγγύης και τη δαφνοστεφανωμένη εικόνα του δραστήριου σύγχρονου αγίου, θα μπορούσαν ίσως να δοθούν και άλλες ερμηνείες: ότι τα παιδιά, σιωπώντας, απέφευγαν τα χειρότερα. Η σιωπή έχει πολλές όψεις. Δεν είναι πάντα χρυσός, ένδειξη σοφίας, το αόρατο δοχείο των λέξεων, ο χώρος της αλάλητης ευφορίας· δεν είναι μόνο η άηχη ταπεινοσύνη του δωρητή, μια κατάσταση εσωτερικής κάθαρσης, μια πορεία εξαγνισμού, διαλογισμού, απελευθέρωσης από ανάγκες και δεσμεύσεις· δεν είναι πάντα δείγμα βαθιάς λύπης, έντονου προβληματισμού, έκφραση περιφρόνησης, μια άσκηση αυτογνωσίας ή ελέγχου της σπεύδουσας γλώσσας· εν προκειμένω, ενδέχεται να είναι και αποδεικτικό της απόλυτης πειθαρχίας, της μηδενικής διαμαρτυρίας ενάντια σε όσα τεκταίνονται.

Εν ολίγοις, η σιωπή δεν είναι μονάχα αρετή. Είναι και σημάδι εκβιασμού, απόρροια της καταδυνάστευσης, της επιβολής και του τρόμου. Λέγεται ότι τα μεγαλύτερα ψέματα τα λες σιωπώντας, ότι οι μύθοι γεννιούνται όταν οι αυτόπτες μάρτυρες σιωπούν. Η σιωπή είναι η βολικότερη απόδραση από δύσκολες τοποθετήσεις, όμως έχει ρίσκο και συνέπειες, όπως ο λόγος. Δεν είναι πάντοτε η απάντηση του βαθύνου, μπορεί να είναι και του βραδύνου, η κρύπτη όχι μόνο των μυστικών αλλά και των ελαττωμάτων.

Σε ιδρύματα φιλοξενίας ανηλίκων με ανάλογη κρύπτη, όπου η χειραγώγηση και ο φόβος έχουν κλειδώσει όλους τους πόνους, η σιωπή είναι κανόνας. Τους απαγορεύεται να μιλούν. Τους επιτρέπεται να πιστεύουν ότι η ενοχή είναι δική τους. «Κατά τη θεραπεία μου, στην αρχή ήταν αδύνατο να μιλήσω για όσα μας έμαθαν ότι δεν πρέπει να ειπωθούν ποτέ. Η μεγαλύτερη δύναμή τους ήταν ο όρος της σιωπής –και η ντροπή μου», έλεγε στον «Γκάρντιαν» θύμα κακοποίησης σε ίδρυμα. «Υποχρεώνεσαι να έχεις δύο εαυτούς, τον αθέατο και τον κίβδηλο. Το κομμάτι που σε ανάγκασαν να θάψεις στα σκοτάδια και ένα ατάραχο προσωπείο. Μεγαλώνεις μισώντας και τα δύο». Η σιωπή είναι πληγή. Η σιωπή (των άλλων) κάνει φρικτά λάθη.

kathimerini.gr

Σχετικά άρθρα: