Ο πέπλος  

Ο πέπλος  

Ο πέπλος αποτελεί την τυπική ελληνική δωρική ενδυμασία των γυναικείων μορφών ήδη από την εποχή του Ομήρου, ενώ την εικόνα του αποδίδουν τα πρωιμότερα αγάλματα της μνημειακής πλαστικής, αλλά και τα ειδώλια της δαιδαλικής τεχνοτροπίας (7ος αι. π.Χ.).

Πρόκειται για ένα ορθογώνιο κομμάτι χονδρού, πιθανώς μάλλινου, υφάσματος που τυλίγει το σώμα, στερεώνεται με περόνες (καρφίδες) στους ώμους και δένεται σφιχτά με ζώνη στη μέση. Το ένδυμα αναδιπλώνεται στο πάνω μέρος σε απόπτυγμα και ζώνεται πάνω ή κάτω από αυτό σχηματίζοντας πλατιές βαριές πτυχές που καλύπτουν τα πόδια, χωρίς να επιτρέπουν στις καμπύλες του κορμιού να προβάλλουν κάτω από το ένδυμα.

Κατά τους ώριμους κλασικούς χρόνους ο πέπλος παρουσιάζεται στην εικονογραφία αρκετά λεπτός, με πλούσιες πτυχώσεις και συχνά διάφανος. Η μία πλευρά του ενδύματος δεν είναι συνήθως ραμμένη, παρέχοντας μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων, στοιχείο που καθιστά τον τύπο αυτό του ενδύματος δημοφιλή σε νεαρές μορφές με έντονη κίνηση, όπως Νίκες, Αύρες και Νύμφες. Συχνά, στις μορφές αυτές το ένδυμα αποδίδεται να έχει γλιστρήσει από τον ώμο και να έχει αποκαλύψει τον έναν μαστό.

Ο πέπλος παρέμεινε σε χρήση καθ’ όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας από νεαρές γυναικείες μορφές, κόρες, παρθένες θεές (Αθηνά, Άρτεμις), Νύμφες και Νίκες, ενώ συχνά στην εικονογραφία δίνεται έμφαση στη σημασία του ως ιερατικού, τελετουργικού και βαρύτιμου γυναικείου ενδύματος σε μυθολογικού χαρακτήρα σκηνές.

Η θεά Αθηνά απεικονίζεται πάντα ενδεδυμένη με πέπλο. Το ιερό ένδυμά της, που υφαινόταν από τις εργαστίνες, αποτελούσε το επίκεντρο του τελετουργικού της τελευταίας ημέρας της εορτής των Παναθηναίων, καθώς μεταφερόταν με πομπή απλωμένο σαν ιστίο σε ένα τροχοφόρο πλοίο στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης και παραδιδόταν στο ξόανο της θεάς.

Το στήσιμο του στημονιού στον αργαλειό όπου θα υφαινόταν ο πέπλος από τις ιέρειες και τις αρρηφόρους (κορίτσια 7-11 ετών από διαπρεπείς αθηναϊκές οικογένειες που επιλέγονταν για τη μεταφορά των μυστικών ιερών αντικειμένων της θεάς Αθηνάς κατά την εορτή των Αρρηφορίων) ξεκινούσε εννέα μήνες πριν. Ο μάλλινος πέπλος ήταν ιστορημένος (διακοσμημένος) με θέματα από τη Γιγαντομαχία και ιδιαίτερα τη μάχη της Αθηνάς με τον Εγκέλαδο.

Η μεγαλοπρεπής πομπή των Παναθηναίων και η παράδοση του πέπλου απεικονίζεται στην ζωφόρο του Παρθενώνα.

Στο εξώφυλλο: εικόνα: Καρυάτιδα με πέπλο στο Ερέχθειο (φωτογραφία: Αλεξία Χ.)

Αρχαιολογία – Archaeology / Alexia Chatzopoulou

Γιώργος Μύτιλης